ساختار فایل‌ها در لینوکس

وقتی تازه با لینوکس آشنا میشی احتمالاً میخوای بدونی فایل‌ها کجان، برنامه‌ها کجا نصب می‌شن،
یا اصلاً بفهمی این سیستم چه شکلی فایل‌هاشو مرتب کرده.

ترمینال رو که باز کنی و بزنی:

ls /

با یه تعداد اسم عجیب روبه‌رو میشی.
شبیه چیزی که قبلاً تو ویندوز دیدی نیست :)

این مقاله قراره بهت یه دید کلی و درست بده از اینکه ساختار فایل‌ها تو لینوکس چطوریه.

نه برای حرفه‌ای‌ها؛
برای کسی که تازه اومده روی لینوکس و می‌خواد بفهمه «داستان از چه قراره».

اول از همه: ساختار فایل‌ها یعنی چی؟

خیلی ساده بگیم:
ساختار فایل‌ها یعنی اینکه هر چیز کجا قرار می‌گیره و چرا اونجاست.

تو لینوکس:

• فایلهای شخصی یه جاست

• تنظیمات یه جای دیگه

• فایل‌های برنامه‌ها یه جای دیگه

این جداسازی باعث می‌شه سیستم:

• مرتب باشه

• قابل فهم باشه

• و کمتر به‌هم بریزه

ساختار لینوکس رو مثل یه درخت تصور کن 🌳

واقعاً هم شبیه درخته.

• ریشه‌ی درخت → /

• شاخه‌های اصلی → پوشه‌های اصلی

• شاخه‌های کوچیک‌تر → پوشه‌های داخلی هر پوشه اصلی :)

/ — ریشه‌ی همه‌چیز

در لینوکس فقط یه نقطه شروع داریم:

/

همه‌ی پوشه‌ها و فایل‌ها زیر همین قرار دارن.
برخلاف ویندوز، خبری از درایو C و D نیست.

پس وقتی می‌گی:

ls /

داری بالاترین سطح سیستم رو می‌بینی.

/home — فایل‌های شخصی کاربر

وقتی لینوکس نصب می‌کنی و یه نام کاربری می‌سازی،
لینوکس یه پوشه مخصوص به خودت میده:

/home/username

اینجا معمولاً شامل:

• Documents

• Downloads

• Pictures

• فایل‌ها و پوشه‌هایی که خودت ساختی

و مهم‌تر از همه:
تنظیمات برنامه‌هایی که استفاده می‌کنی

مثلاً:

• تنظیمات مرورگر

• تنظیمات ویرایشگر متن

• و..

📌 اگه تازه‌کاری، ۹۰٪ کارهات باید تو همین /home باشه.

/etc — فایل‌های تنظیمات

اینجا جاییه که سیستم و برنامه‌ها
تنظیماتشون رو نگه می‌دارن.

مثلاً:

• تنظیمات شبکه

• تنظیمات زمان و زبان

• تنظیمات برنامه‌هایی که روی سیستم هستن

این پوشه پر از فایل متنیه که تنظیمات مختلف توش نوشته شده.

📌 اگه تازه‌کاری، این پوشه رو بشناس، ولی الکی تغییرش نده.
چون تغییر اشتباه می‌تونه باعث به‌هم‌ریختن سیستم بشه.

/usr — برنامه‌ها اینجا زندگی می‌کنن

اسمش خیلی‌ها رو گول می‌زنه.
usr مخفف Unix System Resources ـه، نه user.

اینجا معمولاً شامل:

• فایل‌های اصلی برنامه‌ها

• فایل‌های اجرایی

• فایل‌های کمکی برنامه‌ها

مثلاً وقتی یه برنامه‌ی معمولی مثل:

• مرورگر

• پلیر موسیقی

• ابزار خط فرمان

روی لینوکس نصب می‌کنی،
فایل‌های اصلیش معمولاً توی این بخش قرار می‌گیرن.

📌 با /home اشتباه نگیر:
/usr برای برنامه‌هاست، نه فایل‌های شخصی.

/opt — برنامه‌های اضافی و مستقل

اسمش از optional میاد؛ یعنی اختیاری و جدا از برنامه‌های اصلی سیستم.

اینجا معمولاً شامل:

• برنامه‌هایی که دستی نصب شدن

• برنامه‌های مستقل که همه فایل‌هاشون تو یه پوشه جمع میشه

• ابزارهای اضافه که نمی‌خوای با فایل‌های سیستم قاطی بشن

مثلاً وقتی یه برنامه دانلود می‌کنی و نصب می‌کنی، معمولاً پوشه اصلی برنامه میره داخل /opt و همه چیزش اونجا قرار می‌گیره: فایل اجرایی، کتابخانه‌ها و تنظیمات.

/bin — دستورهای پایه سیستم

بعضی دستورهایی که تو ترمینال می‌زنی،
در واقع فایل‌هایی هستن که اینجا قرار دارن.

مثل:

• ls

• cp

• mv

• rm

این‌ها ابزارهای پایه‌ان؛
یعنی سیستم بدون اینا عملاً کار نمی‌کنه.

/sbin — دستورهای سیستمی‌تر

این پوشه شبیه /binـه،
ولی دستورهاش بیشتر برای کارهای مدیریتی سیستمن.

مثلاً:

• دستورهایی برای مدیریت شبکه

• یا بررسی وضعیت سیستم

• دستورهای پایه برای خاموش یا راه‌اندازی مجدد سیستم مثل reboot و poweroff

📌 اگه تازه‌کاری، خیلی با این پوشه کاری نداری،
ولی خوبه بدونی وجود داره.

/var — فایل‌هایی که مدام تغییر می‌کنن

اسمش از variable میاد؛ یعنی متغیر.

اینجا معمولاً شامل:

• فایل‌های گزارش (log)

• فایل‌های موقت برنامه‌ها

• اطلاعاتی که همش عوض می‌شن

مثلاً وقتی یه برنامه اجرا میشه و میخواد یه لاگ بسازه،
معمولاً فایلش میره اینجا.

/tmp — فایل‌های موقت

برنامه‌ها برای کارهای کوتاه‌مدت
از این پوشه استفاده می‌کنن.

• مهم نیستن

• معمولاً بعد از ری‌استارت پاک می‌شن

/dev — نمایش سخت‌افزار به شکل فایل

تو لینوکس حتی چیزایی مثل:

• هارد

• فلش

• و..

به شکل فایل نمایش داده میشن و اینجا قرار دارن.

📌 اگه تازه‌کاری، فقط بدون این پوشه وجود داره،
فعلاً لازم نیست واردش بشی :)

جمع‌بندی نهایی

اگه بخوام یه تصویر کلی تو ذهنت بمونه:

• / → نقطه‌ی شروع سیستم

• /home → فایل‌های شخصی

• /etc → تنظیمات

• /usr → برنامه‌ها

• /opt → برنامه‌های اضافی و مستقل

• /bin → دستورهای پایه

• /var → فایل‌های در حال تغییر

• /tmp → موقت‌ها

چرا دونستن اینا مهمه؟

• کمتر گیج میشی

• کمتر به سیستم آسیب می‌زنی

• و لینوکس برات قابل فهم‌تر میشه

لازم نیست همه‌چیز رو حفظ کنی.
همین که بدونی هر چیزی جای خودش رو داره کافیه..