راهنمای انتخاب توزیع

وقتی تازه می‌خوای وارد دنیای لینوکس بشی، یکی از اولین سوال‌ها اینه:
«خب، کدوم توزیع رو انتخاب کنم؟»

اسم‌ها و گزینه‌ها زیادن — Debian، Ubuntu، Arch، و حتی توزیع‌های مستقل مثل Solus یا NixOS…
می‌تونه گیج‌کننده باشه و آدم اصلاً نمی‌دونه از کجا شروع کنه.

این نوشته دقیقاً برای همینه:
راهنمای ساده و قابل فهم برای همه تا با خانواده‌ها و تفاوت توزیع‌ها آشنا بشن و راحت تصمیم بگیرن کدوم رو امتحان کنن.

🧩 ۱) اصلاً توزیع چیه؟

خیلی ساده:

توزیع = سیستم‌عاملی که از کرنل لینوکس استفاده می‌کنه + ابزارها + تنظیمات + محیط دسکتاپ + مخزن نرم‌افزار

مثلاً:

• Ubuntu

• Fedora

• Arch

• Debian

• Mint

• Zorin

• Elementary

اینا سیستم‌عامل‌های جدان، ولی همشون قلب مشترک دارن: کرنل لینوکس.

🏛️ ۲) چرا این‌همه توزیع وجود داره؟

چون هر تیمی با یه فلسفه ساخته‌ش:

• یکی میگه پایدار باشه (Debian)

• یکی میگه همیشه جدید و تازه باشه (Arch)

• یکی میگه تجربه‌ای ساده و آماده بده (Ubuntu, Zorin)

• یکی میگه کاربر عادی فقط روشن کنه و کار کنه (Elementary)

• یکی میگه سبک و بدون اضافات (Arch, Void)

یعنی:
توزیع‌ها متفاوتن و هرکدوم برای کاربران مشخصی مناسب هستن.

🏗️ ۳) دوتا ستون اصلی: Debian و Arch

بیشتر توزیع‌ها روی این دو ساخته شدن؛ وقتی تفاوت‌شون رو بفهمی، فرق اصلی توزیع‌های لینوکس رو هم درک می‌کنی..

Debian — پایداری اولویت اول

• قدیمی، معتبر و فوق‌العاده پایدار

• مخزن عظیم نرم‌افزار

• مناسب کاربر معمولی

خیلی از توزیع‌های معروف روی Debian ساخته شدن:

• Ubuntu

• Linux Mint

• Zorin OS

• Elementary OS

حتی بعضی از توزیع‌هایی که بالا نام بردم مثل Elementary یا Zorin درواقع نسخه‌هایی از Ubuntu هستن که خودش روی Debian بنا شده.

Arch — جدید، مینیمال، سبک

Arch فلسفه‌اش اینه:

«خودت هرچیزی دوست داری بساز.»

• Rolling Release (همیشه آخرین نسخه‌ها)

• سبک و قابل‌تغییر

• برای کاربرهایی که دنبال انعطاف و کنترل کامل هستن

روی Arch هم چند توزیع ساخته شدن مثل:

• Manjaro

• EndeavourOS

این‌ها همه همون Arch هستن ولی با تنظیمات آماده‌تر.

🧱 ۴) Fedora چیه و چرا اسمش همیشه میاد؟

Fedora هم یکی از توزیع‌های اصلیه.
تأکیدش روی اینه که:

• همیشه به‌روز باشه

• تکنولوژی‌های جدید رو سریع‌تر ارائه بده

• تجربه‌ای تمیز و استاندارد بده

لازم نیست وارد بحث‌های Red Hat بشیم؛ فقط بدون اونم یکی از ستون‌های مهم دنیای لینوکسه.

🌱 ۵) توزیع‌های مستقل (Independent)

یه سری توزیع‌ها هم هستن که نه از Debian اومدن، نه از Arch.
خودشون از صفر ساخته شدن و هرکدوم یه هدفی رو دنبال می‌کنن.

چند نمونه معروف:

Solus

ساخته شده برای اینکه یه سیستم ساده، تمیز و یکپارچه برای کاربر عادی باشه.

Void Linux

مینیمال، سریع و بدون وابستگی به سیستم‌های مرسوم—فقط برای کسانی که سیستم سبک و مستقل می‌خوان.

Gentoo

برای آدم‌هایی که می‌خوان همه‌چیز رو خودشون بسازن و سیستم دقیقاً مطابق نیازشون باشد.

NixOS

سیستمی با کانفیگ قابل‌برگشت و مدیریت بسته متفاوت—مخصوص کسانی که ثبات و reproducible/قابل بازتولید بودن مهمه براشون.

این‌ها برای شروع نیستن، ولی دونستنشون کمک می‌کنه بفهمی لینوکس چقدر متنوعه.

🎯 ۶) کدوم توزیع برای شروع مناسب‌تره؟

خیلی خلاصه:

• Ubuntu یا Linux Mint
  ساده، پایدار، بدون دردسر — بهترین برای شروع

• Zorin / Elementary
  ظاهر مدرن و تجربه کاربری نزدیک به ویندوز/مک

• Fedora
  بروز، مدرن و پایدار؛ مناسب کاربرهایی که همیشه آخرین نسخه‌ها و تکنولوژی‌ها رو می‌خوان.

• Manjaro یا EndeavourOS
  تجربه دنیای Arch، اما با نصب آسان‌تر

اگر تازه‌ وارد دنیای لینوکسی:

✔️ Mint و Zorin یا Elementary بهترین تجربه اولیه رو میدن
✔️ Ubuntu مطمئن‌ترین گزینه‌ست
✔️ Fedora برای کاربرا با سخت‌افزار جدید خیلی خوبه (البته یکی از توزیع هایی هست که من خودم امتحانش نکردم :/)
✔️ Arch رو بذار برای وقتی کمی تجربه پیدا کردی

🧪 ۷) چطور شروع کنیم؟ (بدون ریسک)

بهترین روش اینه:

1) اول با ماشین مجازی امتحان کن

(مثلاً VMware یا VirtualBox)

همه‌چیز رو می‌تونی تست کنی، بدون اینکه چیزی خراب بشه.

2) اگر خوش‌ت اومد، Dual Boot

کنار ویندوز نصب کن تا هر وقت خواستی یکی رو انتخاب کنی.

3) وقتی کاملاً آماده شدی، سوئیچ کن

وقتی به ترمینال، پکیج‌منیجر و محیط دسکتاپ عادت کردی، می‌تونی کامل بری روی لینوکس.

✍️ حرف آخر

اول که اسم توزیع‌ها رو می‌بینی، ممکنه گیج بشی که کدوم مناسب تو هست ولی وقتی چندتاشون رو امتحان می‌کنی، خیلی زود می‌فهمی تفاوتشون بیشتر «تجربه کاربری» و «فلسفه پشت هر توزیع» هست تا چیز پیچیده.