شروع کار با ترمینال

اگر تازه وارد دنیای لینوکس شده باشی، احتمالاً بیشتر کارت رو با محیط گرافیکی انجام میدی؛ فایل‌ها رو با کلیک باز می‌کنی، پوشه می‌سازی و تنظیمات رو از منوها تغییر میدی. این کاملاً طبیعیه.

اما هرچی جلوتر میری کم‌کم می‌بینی که ترمینال تبدیل میشه به ابزار اصلی کارت چون سریع‌تر، دقیق‌تر و قدرتمندتره.

تو این مقاله قراره از صفر مطلق شروع کنیم؛ فرض می‌کنیم هیچ تجربه‌ای با ترمینال نداری و قدم‌به‌قدم با دستورات پایه‌ای آشنا میشیم که تقریباً هر روز بهشون نیاز پیدا میکنی.

ترمینال اصلاً به چه درد می‌خوره؟

ترمینال یه راه ارتباط مستقیم با سیستم‌عامله. به‌جای اینکه با کلیک و پنجره کار کنی، با نوشتن دستور به سیستم میگی دقیقاً چی میخوای.

مثلاً:

• فایل بساز

• پوشه حذف کن

• برنامه نصب کن

• داخل فایل‌ها بگرد

• پروژه‌ت رو اجرا کن

خیلی از کارهایی که تو محیط گرافیکی چند مرحله دارن، تو ترمینال با یه دستور انجام میشن.

الان کجای سیستم هستیم؟ (pwd)

اولین سؤال مهم تو ترمینال اینه: «الان دقیقاً کجای سیستم هستم؟»

pwd

این دستور مسیر فعلی (Current Directory) رو نشون میده. یعنی هر کاری الان انجام بدی—ساخت فایل، نصب پکیج، اجرای دستور—همه‌چی تو همین مسیر اتفاق می‌افته.

مثلاً خروجی می‌تونه این باشه:

/home/user/projects

یعنی الان داخل پوشه‌ی projects هستی.

دیدن فایل‌ها و پوشه‌ها (ls)

برای دیدن محتویات پوشه‌ی فعلی از ls استفاده می‌کنیم:

ls

آپشن‌های پرکاربرد:

• ls -l
  نمایش جزئیات مثل حجم فایل، تاریخ، دسترسی‌ها

• ls -a
  نمایش فایل‌های مخفی (فایل‌هایی که با . شروع میشن)

• ls -la
  ترکیب هر دو حالت بالا

این دستور احتمالاً یکی از پرکاربردترین دستورهای روزمره‌ته.

جابه‌جایی بین پوشه‌ها (cd)

برای رفتن به یه پوشه‌ی دیگه از cd استفاده می‌کنیم:

cd projects

چند حالت خیلی مهم:

cd ..   # رفتن به پوشه‌ی بالاتر
cd ~    # رفتن به پوشه‌ی home
cd /    # رفتن به ریشه سیستم

ساخت پوشه (mkdir)

برای ساخت پوشه جدید:

mkdir my-project

آپشن مهم: -p

mkdir -p projects/frontend/app

اگه پوشه‌های میانی وجود نداشته باشن، -p باعث میشه همه‌شون باهم ساخته بشن. بدون این آپشن، دستور خطا میده.

ساخت فایل (touch)

برای ساخت یه فایل خالی:

touch index.html

این دستور خیلی وقت‌ها برای آماده‌کردن ساختار پروژه استفاده میشه.

کپی کردن فایل یا پوشه (cp)

ساختار کلی دستور cp به این شکله:

cp source destination

یعنی اول فایل یا پوشه‌ی مبدا رو می‌نویسیم و بعد مقصد رو مشخص می‌کنیم.

cp file.txt backup.txt

کپی پوشه:

cp -r src backup-src

آپشن -r یعنی بازگشتی (Recursive) و برای پوشه‌ها ضروریه.

جابه‌جایی یا تغییر نام (mv)

ساختار کلی دستور mv هم شبیه cp هست:

mv source destination

اول فایل یا پوشه‌ی فعلی رو می‌نویسیم و بعد مقصد یا اسم جدید رو مشخص می‌کنیم.

mv old.js new.js

یا جابه‌جایی فایل:

mv file.txt docs/

این دستور هم برای rename و هم move استفاده میشه.

حذف فایل یا پوشه (rm)

rm file.txt

حذف پوشه:

rm -r folder

آپشن -r یا --recursive یعنی پوشه و تمام محتویات داخلش (فایل‌ها و زیرپوشه‌ها) حذف بشن..

⚠️ هشدار: تو لینوکس چیزی به اسم سطل زباله تو ترمینال وجود نداره. فایل حذف‌شده برنمی‌گرده.

دیدن محتوای فایل (cat و less)

cat README.md

برای فایل‌های بزرگ‌تر:

less README.md

با less می‌تونی اسکرول کنی و با q خارج بشی.

تمیز کردن صفحه ترمینال (clear)

clear

فقط صفحه رو تمیز میکنه و روی فایل‌ها اثری نداره.

sudo و دسترسی‌ها (چرا بعضی دستورها اجرا نمی‌شن؟)

احتمالاً خیلی زود تو ترمینال به این خطا برمیخوری:

Permission denied

یا می‌بینی سیستمت اجازه‌ی اجرای یه دستور رو نمیده. اینجاست که sudo وارد ماجرا میشه.

sudo یعنی چی؟

sudo مخفف Super User Do هست. یعنی این دستور رو با دسترسی مدیر سیستم اجرا کن.

sudo apt install git

وقتی از sudo استفاده می‌کنی، سیستم ازت رمز عبور می‌خواد (رمز همون یوزرت، نه چیز دیگه).

چرا بعضی دستورها sudo میخوان؟

کارهایی مثل:

• نصب یا حذف برنامه‌ها

• تغییر فایل‌های سیستمی

• ویرایش تنظیمات مهم

نیاز به دسترسی بالاتر دارن تا سیستم امن بمونه.

⚠️ نکته مهم: از sudo الکی استفاده نکن. هر دستوری که با sudo اجرا می‌کنی، می‌تونه تغییرات جدی تو سیستم ایجاد کنه.

جمع‌بندی

لازم نیست همه‌چیز رو همون اول حفظ کنی. اگر همین چند دستور رو خوب بفهمی، بخش بزرگی از کارهای روزمره‌ت تو لینوکس راه می‌افته.